Κατερίνα Παπαδημητρίου

Δικηγόρος - Διαμεσολαβήτρια

Το Ιταλικό μοντέλο για τη Διαμεσολάβηση : μια επισκόπηση από την οποία θα μπορούσαμε να διδαχθούμε !!

Άρθρο του Leonardo d’ Urso [*]

Μετάφραση : Κατερίνα  Παπαδημητρίου

 

Η εμπειρία από την νομοθετική διαχείριση του θεσμού της διαμεσολάβησης στην Ιταλία προσφέρει μια περιεκτική ματιά στα διάφορα είδη και στην αποτελεσματικότητα των διαφόρων πλαισίων διαμεσολάβησης που έχουν υιοθετηθεί κατά καιρούς. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1990 μέχρι το 2016 η Ιταλία πέρασε από 5 διαφορετικές νομοθετικές φάσεις της διαμεσολάβησης.

  1. Εθελοντική διαμεσολάβηση χωρίς ρυθμίσεις για τους παρόχους διαμεσολαβητικών υπηρεσιών (τέλη δεκαετίας 90 μέχρι το 2004)
  2. Εθελοντική διαμεσολάβηση ενώπιον διαπιστευμένων διαμεσολαβητών για εταιρικές διαφορές (2005-2011)
  3. Υποχρεωτική διαμεσολάβηση σε κάποια θέματα αστικών και εμπορικών διαφορών και εθελοντική διαμεσολάβηση στην πλειοψηφία των υπολοίπων διαφορών. Για την εφαρμογή της Ευρωπαϊκής Οδηγίας 2008/52/EC, ο Ιταλός νομοθέτης εξέδωσε τη νομοθετική πράξη 28/2010 που καθιστούσε την ολοκληρωμένη διαμεσολάβηση ως προϋπόθεση της δίκης σε ορισμένες διαφορές (σε ισχύ από 4 Μαρτίου 2011 μέχρι 20 Οκτωβρίου 2012)
  4. Εθελοντική διαμεσολάβηση από 20 Οκτωβρίου 2012 έως 20 Σεπτεμβρίου 2013. Η επιστροφή της Ιταλίας σε ένα πλήρως εθελοντικό πλαίσιο διαμεσολάβησης σε όλες τις αστικές και εμπορικές διαφορές ήταν αποτέλεσμα της από Οκτωβρίου 2012 απόφασης του Ιταλικού Συνταγματικού Δικαστηρίου ότι η πράξη 28/2012 ήταν αντισυνταγματική για τυπικούς λόγους. Το Δικαστήριο δεν εξέφρασε γνώμη επί της ουσίας σχετικά με το θέμα της διαδικασίας της υποχρεωτικής διαμεσολάβησης, αφήνοντας τη ρύθμισή του στον κοινό νομοθέτη.
  5. Το προαπαιτούμενο μιας κατ΄αρχήν διαμεσολαβητικής συνάντησης (από τις 20 Σεπτεμβρίου 2013 μέχρι σήμερα). Για την αντιμετώπιση της δραματικής πτώσης του αριθμού των διαμεσολαβήσεων και του αυξανόμενου αριθμού των υποθέσεων που ακολουθούσαν τη δικαστική οδό, ο Ιταλός νομοθέτης θέσπισε το νόμο 69/2013 σε τροποποίηση της πράξης 28/2010 και επανεισήγαγε για περιορισμένο διάστημα 4 ετών την συμβιβαστική λύση της υποχρεωτικής αρχικής συνάντησης διαμεσολάβησης ως προαπαιτούμενο σε συγκεκριμένες δικαστικές υποθέσεις.
Καταλήγοντας στο σωστό μοντέλο

Η σύγχρονη ιστορία της Ιταλίας σχετικά με την θεσμοθέτηση της διαμεσολάβησης αποδεικνύει ότι ένα υποχρεωτικό προαπαιτούμενο διαμεσολάβησης αυξάνει τον αριθμό διαμεσολαβήσεων σε ένα κράτος. Στην Ιταλία, πριν το 2011 και παρά την ύπαρξη φιλικής προς τη διαμεσολάβηση νομοθεσίας, δεν υπήρχαν ουσιαστικά καθόλου εμπορικές διαμεσολαβήσεις. Η κατάσταση άλλαξε ριζικά το 2011, όταν η κυβέρνηση υιοθέτησε το υποχρεωτικό προαπαιτούμενο μιας ολοκληρωμένης διαμεσολάβησης πριν την προσφυγή στο δικαστήριο για ορισμένες υποθέσεις

Με το νέο νομοθέτημα, πάνω από 100.000 νέες διαμεσολαβήσεις ξεκίνησαν σε ετήσια βάση , από τις οποίες περίπου το 20% εκκινήθηκαν εθελοντικά από τους διαδίκους χωρίς να υποχρεούνται εκ του νόμου να προσφύγουν σε διαμεσολάβηση με βάση το είδος της διαφοράς τους. Σύμφωνα με το νέο μοντέλο, τα μέρη έπρεπε  να παρασταθούν και να πληρώσουν μία πλήρη διαμεσολαβητική διαδικασία πριν την προχωρήσουν  στη δικαστική οδό.

Στα τέλη του 2012, το ποσοστό των διαμεσολαβήσεων έπεσε θεαματικά από τις 100.000 και πλέον σε περίπου 10.000 ετησίως, όταν το Συνταγματικό Δικαστήριο έκρινε ότι χρειαζόταν κοινοβουλευτική  νομοθέτηση – και όχι κυβερνητική διάταξη – για να επιβληθεί στους διαδίκους η διενέργεια διαμεσολάβησης πριν την δικαστική προσφυγή. Η καθ΄αυτή συνταγματικότητα της υποχρεωτικής διαμεσολάβησης δεν εξετάστηκε από την απόφαση, που έτσι άφησε το θέμα αυτό στα χέρια του νομοθέτη.

Υποχρεωτική διαμεσολάβηση

Καθώς ο αριθμός των διαμεσολαβήσεων μειώθηκε θεαματικά, συμπεριλαμβανομένων και των εθελοντικών, το 2013 η Ιταλία επανεισήγαγε το προαπαιτούμενο της διαμεσολάβησης σε κάποιες κατηγορίες υποθέσεων για μία δοκιμαστική περίοδο τεσσάρων ετών (η οποία εκπνέει το Σεπτέμβριο του 2017). Αυτή τη φορά υπήρξε και μία ακόμα αξιοσημείωτη αλλαγή : η Ιταλία αφαίρεσε την υποχρέωση για τη διεξαγωγή και πληρωμή μίας ολοκληρωμένης διαμεσολάβησης και την αντικατέστησε με την υποχρέωση παράστασης σε μια εναρκτήρια συνάντηση διαμεσολάβησης σε κάποιες κατηγορίες υποθέσεων.

Μετά από σχεδόν τέσσερα χρόνια, τόσο οι στατιστικές όσο και η αποδοχή από τους βασικούς εταίρους (δικαστές, δικηγόρους, διαμεσολαβητές, εκπροσώπους του Υπουργείου Δικαιοσύνης) αποδεικνύουν ότι το μοντέλο της Υποχρεωτικής Εναρκτήριας Συνάντησης Διαμεσολάβησης  συνδυάζει τα πλεονεκτήματα και της υποχρεωτικής και της εθελοντικής διαμεσολάβησης ελαχιστοποιώντας τα αρνητικά μέσω της διασφάλισης τριών βασικών χαρακτηριστικών :

  • Την ενεργό εκκίνηση της διαδικασίας της διαμεσολάβησης – με την επιβολή ενός αρχικού σταδίου διαμεσολάβησης, με πολύ χαμηλό κόστος και πιθανές κυρώσεις κατά την επακολουθούσα δικαστική διαδικασία για το μέρος που αρνήθηκε να συμμετέχει καλή τη πίστει στην αρχική αυτή συνάντηση.
  • Την ποιότητα της διαδικασίας – με την ανάθεση της διαχείρισης της αρχικής συνάντησης σε επαγγελματία διαμεσολαβητή και/ή σταθερό πάροχο διαμεσολαβητικών υπηρεσιών
  • Την ευχέρεια άρνησης συνέχισης της διαδικασίας μετά την προκαταρκτική συνάντηση χωρίς επικείμενες κυρώσεις ή άλλες αρνητικές συνέπειες στη μετέπειτα δίκη
Τι λένε τα στοιχεία

Σύμφωνα και με τα στατιστικά στοιχεία, δεν χωρεί αμφιβολία, αυτό το νομοθετικό πλαίσιο αποτελεί ανακούφιση για τα υπερφορτωμένα δικαστήρια στην Ιταλία και ενισχύει την πρόσβαση των πολιτών στη δικαιοσύνη, με συνολική εξοικονόμηση χρόνου και κόστους, και έτσι όχι μόνο το μοντέλο αυτό αυξάνει τις διαμεσολαβήσεις αλλά ενισχύει και την εν τω συνολω αποτελεσματικότητα του δικαιοδοτικού συστήματος. Τώρα, με βάση τα στοιχεία αυτά, το Υπουργείο Δικαιοσύνης μελετά την επέκταση Υποχρεωτικής Αρχικής Συνάντησης Διαμεσολάβησης και σε άλλες κατηγορίες υποθέσεων.

[*] πηγή